Yeni Mevzuat Değişiklikleri Sonrası Türkiye’de Çalışma İzni Başvurusu
Çalışma izni 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında tanımlanmakta ve başvuru süreci açıklanmaktadır. Çalışma izni süreci ile ilgili prosedür hakkındaki en güncel bilgiler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının (‘‘ÇSGB’’ veya ‘‘Bakanlık’’) Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü internet sitesinde bulunmaktadır. Başvuru süreci ile ilgili yabancının kişinin ve işvereninin yararlanacağı iki hukuki kaynak Uluslararası İşgücü Kanun’u (‘‘Kanun’’) ve ÇSGB’nin internet sitesi olarak karşımıza çıkmaktadır.
1. Çalışma İzni Nedir?
Çalışma izni, Kanunun 3. maddesinin c bendinde ‘’Bakanlıkça resmî bir belge şeklinde düzenlenen ve geçerlilik süresi içinde yabancıya Türkiye’de çalışma ve ikamet hakkı veren izin’’[1] olarak tanımlanmaktadır. Çalışma izni kişinin Türkiye sınırları içerisinde bir işkolunda çalışmasını sağladığı gibi aynı zamanda ikamet etmesine de yarayan resmi bir belgedir. Kişinin bağımlı ya da bağımsız olarak çalışması bu hususta herhangi bir farklılık teşkil etmeyecektir. Çalışma izni olmadan yabancı bir kişinin ülke sınırları içerisinde çalışması mümkün değildir, aksi taktirde yabancı kişinin çalışma izni olmadan çalışması durumunda yaptırımlarla karşılaşılacaktır. Kanun’un 23. maddesine göre Çalışma izni bulunmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir 2025 yılı itibariyle çalışma izni bulunmayan yabancıyı çalıştıran işverenlere kesilecek olan ceza 81.683 TL’dir. Çalışma izni olmaksızın bağımlı çalışan yabancılar için ceza 32.654 TL, bağımsız çalışan yabancılar için ise 65.352 TL olarak belirlenmiştir. 6735 sayılı Kanun kapsamında bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere uygulanacak ceza ise 5.423 TL olarak düzenlenmiştir. [2]2. Çalışma İzni Başvuru Süreci:
Çalışma izni başvurusu yapmanın yurt içi ve yurt dışından başvuru olmak üzere 2 (iki) yolu bulunmaktadır. Kanun’un 7. Maddesi uyarınca yurt içinden yapılacak olan bir başvuru doğrudan ÇSGB aracılığı ile yapılmaktadır. Yurt dışından yapılacak olan çalışma izni başvuruları ise Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçilikleri veya başkonsoloslukları aracılığıyla yapılmaktadır. İki sürecin birbirinden bazı farkları bulunmaktadır. Önemli bir farka geçmeden önce yurt içinden yapılan başvurunun nasıl olduğuna değinmek gerekir:[3]i) Öncelikle çalışma izni başvurusu yapacak olan kişi ile işveren arasında bir iş sözleşmesi imzalanması gerekmektedir.
ii) İşverenin e- devlet üzerinden ‘’yabancıların çalışma izni otomasyon’’ sistemine e-imza kullanarak iş yeri kaydı oluşturması gerekmektedir.
iii) Yurtiçi başvuru bölümünden sitenin yönlendirmesine göre adımları takip ederek e-imza ile onay vermelidir.
Bu sürecin sonrasında Bakanlık tarafından çalışma izni başvurusunun onaylanması gerekecektir. Bakanlığın başvuruyu incelerken hangi kriterlere göre inceleme yaptığına bu yazının ileri bölümlerinde değinilecektir. Yurtdışından yapılacak olan başvurular için de benzer bir prosedür öngörülse de ilk yapılması gereken yabancı kişinin Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçilikleri veya Başkonsoloslukları tarafından verilecek olan referans numarasını alması olacaktır. İşveren bu numara üzerinden yurt dışı çalışma izni başvurusu sürecini takip edecektir.
Bu 2 (iki) yolun arasındaki en önemli fark, başvurular onaylandıktan sonraki Sosyal Güvenlik Merkezi (‘‘SGM’’)’ne başvurarak sigortalı işe giriş bildirgesinin verilmesi sürecinde ortaya çıkacaktır. Yurt içinden yapılan başvurularda başvurunun onaylandığına dair elektronik postanın geldiği günden itibaren 30 (otuz) gün içinde SGM’ye sigortalı işe giriş bildirgesinin verilmesi zorunludur. Ancak yurt dışından başvuru yapıldığında durum başvurucu için daha iyi olanaklar sağlamaktadır. Başvurunun onaylandığına dair elektronik postanın gelmesinden itibaren 6 (altı) ay içerisinde başvuran yabancı kişinin ülkeye giriş yapması gerekmektedir. Ülkeye girdiği tarihten itibaren 30 gün içerisinde ise SGM’ye sigortalı işe giriş bildirgesinin verilmesi zorunludur. Sonuç olarak SGM’ye verilecek olan belgenin süresi bakımından yurt içi ve yurt dışı başvurular açısından farklılıklar bulunmaktadır. Çalışma izni başvuru sürecinin doğrudan yabancı yatırımlar bakımından ayrıca incelenmesi önem arz etmektedir. Bu itibarla, Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelik[4] hükümleri doğrultusunda Türkiye’de yabancı sermayeli şirketlerde çalışacak yabancı uyruklu personele çalışma izni başvuru sürecine ilişkin kolaylaştırıcı düzenlemeler yapıldığını söylemek mümkündür.
Özellik arz eden doğrudan yabancı yatırımlar açısından ise Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelikteki tanımlama yapılarak çeşitli yatırım ve sermaye eşikleri düzenlenmiştir[5]. İşbu yönetmelik kapsamındaki düzenlemelerden faydalanılabilmesi için aşağıdaki şartlardan en az biri sağlanmalıdır:
a) Yabancı ortakların toplam sermaye payının en az 17.488.252 TL olması kaydıyla, şirket veya şubenin son yıl cirosunun en az 1 Milyar 314 Milyon TL olması,
b) Yabancı ortakların toplam sermaye payının en az 17.488.252 TL olması kaydıyla, şirket veya şubenin son yıl ihracatının en az 1 Milyon ABD doları olması,
c) Yabancı ortakların toplam sermaye payının en az 17.488.252 TL olması kaydıyla, şirket veya şubede son yıl içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na kayıtlı en az 250 personelin istihdam edilmesi,
d) Şirket veya şubenin yatırımda bulunacak olması halinde, öngörülen asgari sabit yatırım tutarının en az 436,1 Milyon TL olması,
e) Ana şirketin merkezinin bulunduğu ülke dışında en az 1 (bir) ülkede daha doğrudan yabancı yatırımı bulunması.
İrtibat bürolarında istihdam hususunda, yetki belgesi sahibi en fazla 1 (bir) kişiye; büro faaliyetleri için son yıl içinde yurt dışından en az 200.000 ABD doları veya karşılığı döviz getirilmiş olması kaydıyla, Bakanlıkça çalışma izni verileceği Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelikte hükme bağlanmıştır. Bu düzenlemenin faaliyet süresine bağlı olarak özel bir izin niteliğinde olduğu söylenebilir.
İşbu Yönetmelikte “kilit personel” tanımı yapılmakta ve bu tanım doğrultusunda yönetim kurulu üyeleri, şirket müdürü vb. mevkilerde görev yapanlar, şirketin hizmetleri/ teknikleri ya da yönetimi için temel sayılan bilgiye sahip kişiler “kilit personel” olarak değerlendirilerek başvuruları “öncelikli” olarak ele alınmaktadır. Kilit personellerin, uyruğunda bulundukları veya daimî ikamet ettikleri ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti temsilciliklerine yurtdışında çalışma izin başvurularını yapabilecekleri 7.madde ile hükme bağlanmıştır. Yabancının Türkiye’de kanuni olarak bulunması halinde ise çalışma izni müracaatlarının kendisi veya işveren tarafından doğrudan Bakanlığa yapılması mümkündür. Süre uzatım başvurusunun ise iznin bittiği tarihten geriye doğru en fazla iki aylık sürede olmak kaydıyla, izin süresi sona ermeden de yapılabileceği düzenlenmiştir.
3. Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri
Çalışma izni başvurusu sonucunun belgelerinin tam ve eksiksiz yapılması kaydıyla Bakanlık tarafından yapılacak değerlendirme sonucunda 30 (otuz) gün içerisinde tamamlanması beklenir. Özellik arzeden doğrudan yabancı yatırımlar ve Yönetmeliğin 6. maddesi kapsamındaki irtibat bürolarında istihdam edilecek kilit personel için ise bu süre, belgelerin tam ve eksiksiz olması kaydıyla, Bakanlığa müracaat tarihinden itibaren 15 (onbeş) gündür. ÇSGB’nin bu değerlendirmeyi yaparken dikkate aldığı kriterler bulunmaktadır. Bu kriterler 01.10.2024 tarihinde güncellenmiştir[6] ve yabancı kişilerin çalışma izni başvurularında önem taşıyan değişiklikler içermektedir. Yeni düzenleme ile çalışma izni değerlendirme kriterlerinde yer alan istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterleri değiştirilmiş olup sektör, meslek veya iş temelinde yeni düzenlemeler yapılmıştır.3.1. İstihdam Kriteri
Bilanço esası usulüne tabi işyerlerinde, adına çalışma izni başvurusu yapılan yabancının çalışacağı işyerinde, istihdam edilmek istenilen her 1 (bir) yabancı için en az 5 (beş) Türk vatandaşının istihdamı esastır.Son yıl net satış tutarı 50.000.000 Türk lirası veya daha fazla olan işyerinde istihdam edilecek 5 (beş) yabancıya kadar çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde istihdam kriteri uygulanmaz.[7]
İlk maddede yer alan istihdam edilmek istenen her yabancı için en az 5 (beş) Türk vatandaşı istihdam edilmesi gerekliliği 2023 yılında da aynı şekilde uygulanmaktaydı. Bu kriterde bir değişiklik olmamasının yanı sıra 2023 [8]yılında uygulanan son yıl 800.000 Türk lirası olan net satış tutarı, 50.000.000 Türk lirası olarak güncellenmiştir. Özellik arzeden doğrudan yabancı yatırımlar hususunda ise; Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinde “4875 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren irtibat bürolarında, yetki belgesi sahibi en fazla 1 (bir) kişiye; büro faaliyetleri için son yıl içinde yurt dışından en az 200.000 ABD doları veya karşılığı döviz getirilmiş olması kaydıyla, Bakanlıkça çalışma izni verilir.” düzenlemesiyle bir istihdam sınırı getirilmiştir.
3.2. Mali Yeterlilik Kriteri
Mali yeterlilik kriteri bilanço hesabına göre yeni kurulmuş, faaliyette olan ve adi ortaklar tarafından yapılacak başvurular için ayrı ayrı şartlara tabi tutulmuştur. 2023 senesinde Bilanço hesabına göre yeni kurulmuş şirketin ödenmiş sermayesinin en az 100.000 Türk lirası olması gerekirken faaliyette olan bir şirket için şirketin ödenmiş sermayesinin en az 100.000 Türk lirası olması veya net satış tutarının belli tutarın üstünde olması ya da son yıl ihracat tutarının en az 250.000 ABD doları olması şartı aranmaktaydı. Adi ortaklıklar tarafından yapılacak çalışma izni başvurusu için ise son yıl ihracat tutarının en az 150.000 ABD doları olması şartı aranmaktaydı. 01.10.2024 tarihi itibariyle bu tutarlar aşağıdaki gibi güncellenmiştir: [9]i. Bilanço esası usulüne tabi yeni kurulan (cari yılda kurulmuş ve henüz yılsonu bilançosu ve yıllık gelir tablosu düzenlenmemiş olan işyeri) işyerinde istihdam edilecek yabancı adına yapılacak çalışma izni başvurusunda, işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması gerekir.
ii. Bilanço esası usulüne tabi faaliyette olan (kuruluşu cari yıldan önceki 1 (bir) yılda olan ve en az 1 (bir) yılsonu bilançosu ve yıllık gelir tablosu düzenlemiş olan işyeri) işyerinde istihdam edilecek yabancı adına yapılacak çalışma izni başvurusunda; işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması veya net satışlarının en az 8.000.000 TL olması veya ihracatının en az 150.000 ABD doları olması gerekir.
iii. Bilanço esası usulüne tabi işyerlerinin kurmuş oldukları adi ortaklıklar tarafından yapılacak çalışma izni başvurusunda, ortaklardan en az birinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması veya net satışlarının en az 8.000.000 TL olması veya ihracatının en az 150.000 ABD doları olması gerekir.
Yeni mali yeterlilik tutarların yürürlüğe gireceği tarih aşağıdaki madde uyarınca 01.01.2025 olarak belirlenmiştir: “A Bölümünün “Mali yeterlilik kriteri” başlıklı 2’nci maddesinde yer alan ödenmiş sermaye ve net satışlara ilişkin eşikler ile C Bölümünün “Şirket ortağı yabancı için mali yeterlilik ve istihdam kriterleri” başlıklı 1’inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan sermaye tutarı eşiğine ilişkin uygulama 01.01.2025 tarihinde yürürlüğe girer.”
Özellik arz eden doğrudan yabancı yatırımlar açısından ise Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelikteki tanımlama yapılarak çeşitli yatırım ve sermaye eşikleri düzenlenmiştir[10]. İşbu yönetmelik kapsamındaki düzenlemelerden faydalanılabilmesi için aşağıdaki şartlardan en az biri sağlanmalıdır:
a) Yabancı ortakların toplam sermaye payının en az 17.488.252 TL olması kaydıyla, şirket veya şubenin son yıl cirosunun en az 1 Milyar 314 Milyon TL olması,
b) Yabancı ortakların toplam sermaye payının en az 17.488.252 TL olması kaydıyla, şirket veya şubenin son yıl ihracatının en az 1 Milyon ABD doları olması,
c) Yabancı ortakların toplam sermaye payının en az 17.488.252 TL olması kaydıyla, şirket veya şubede son yıl içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na kayıtlı en az 250 personelin istihdam edilmesi,
d) Şirket veya şubenin yatırımda bulunacak olması halinde, öngörülen asgari sabit yatırım tutarının en az 436,1 Milyon TL olması,
e) Ana şirketin merkezinin bulunduğu ülke dışında en az 1 (bir) ülkede daha doğrudan yabancı yatırımı bulunması.[11]
İrtibat büroları için de “Çalışma İzni Başvuru Süreci” kısmında belirtildiği üzere 200.000 ABD doları veya karşılığı döviz bulundurma gerekliliği düzenlenmiştir.
3.3. Ücret Kriteri
Çalışma izni başvurusu ile yapılan en önemli değişikliklerden biri ücret kriteri bakımından olmuştur. 01.10.2024 tarihi öncesinde uygulanan ücret kriterler ile bu tarihten sonra yapılacak başvurular için uygulanacak olan ücret kriterleri farklılık içermektedir. 01.10.2024 tarihinde uygulanacak olan ücret kriterleri aşağıdaki gibidir: [12] [13]Meslek Grubu 01.10.2024 Sonrası Uygulama 01.10.2024 Öncesi Uygulama
Üst düzey yöneticiler ve pilotlar Asgari ücretin en az 5 katı Asgari ücretin en az 6 katı
Mühendis ve mimarlar Asgari ücretin en az 4 katı Asgari ücretin en az 4 katı
Diğer yöneticiler Asgari ücretin en az 3 katı Asgari ücretin en az 3 katı
Uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde çalışacaklar Asgari ücretin en az 2 katı Asgari ücretin en az 1,5 katı Ev hizmetleri ve diğer mesleklerde/işlerde çalışacaklar Asgari ücretin en az 1 katı Asgari ücretin en az 1 katı
Sonuç olarak, çalışma izni değerlendirme kriterlerinin ücret kriterinde 01.10.2024 tarihinden itibaren kolaylaştırıcı düzenlemeler yapıldığı ve yabancılar için artık asgari ücret ile de çalışma izni başvurusunda bulunabileceği görülmektedir.
3.4. Değerlendirme Kriterlerinde İstisnai Haller [14]
1 Ekim 2024 tarihinde getirilen düzenleme ile dikkat çeken diğer bir husus çalışma izni değerlendirme kriterlerine getirilen istisnai hallerdir. Genel değerlendirme kriterlerinden mali yeterlilik ve istihdam kriterleri için ÇSGB tarafından bazı istisnai düzenlemeler öngörülmüştür. Bu istisnalar mali yeterlilik ve istihdam kriterlerinden muaf tutulma hususunda önem arz eden ve işveren şirket için avantaj sağlayabilecek düzenlemelerdir.Çalışma izni başvurusu tarihi itibarıyla son 5 (beş) yılda en az 3 (üç) yıl süreyle Türkiye’de öğrenci ikameti hariç olmak kaydıyla ikamet izni, çalışma izni veya uluslararası koruma kapsamında yasal olarak kalmış yabancılar adına yapılan yurt içi çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde, bu kapsamda yer alan en fazla 3 (üç) yabancı ile sınırlı olmak üzere istihdam ve mali yeterlilik kriterlerinin uygulanmaması esastır.
İlgili düzenlemede dikkat edilmesi gereken ilk husus son 5 (beş) yılda en az 3 (üç) yıl süreyle olması aranan ikamet izninin öğrenci ikamet izni dışında yabancı gerçek kişiye verilmiş olan bir ikamet izni olması gerekliliğidir. Bu kapsamda en fazla 3 (üç) yabancı için istihdam ve mali yeterlilik kriterinin uygulanmayacağı öngörülmüştür. Üçüncü kişiden sonraki her çalışma izni başvurusu yapılacak olan yabancı için ayrı ayrı 5 (beş) Türk vatandaşının mali yeterlilik ve istihdam kriterinin uygulanması esas olacaktır. Bu istisnanın uygulanabilmesi için işyerinde çalışma izni ile çalışan yabancı gerçek kişi sayısının Türk vatandaşı olan çalışanlardan fazla olmaması gerekmektedir.
İkamet izninin süresi bitecek olan kişilerin yapacakları başvuru için ise eğer son 3 (üç) yıl içerisinde ''kesintisiz'' ''araya süre girmemiş'' bir şekilde ikamet iznine sahip bir kişi söz konusuysa başvurduğu tarihte ikamet izni halen geçerliyse sonraki 6 (altı) ay içerisinde ikamet izninin bitmesinin sorun olmayacağı bilgisi istisnai haller için göz önünde bulundurulması gereken bir husustur. Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelikteki istisnalara değinmek gerekirse Türkiye’de öğrenim amacıyla verilen ikamet izinleri hariç, herhangi bir sebebe istinaden en az 6 (altı) ay süreli ikamet izni almış olup da bu izin süresi içerisinde çalışma izni verilmiş kilit personel için, Türkiye’nin dış temsilciliklerinden çalışma vizesi alması koşulu aranmayacağı belirtilmiştir.
Görev alanlarına ilişkin bir ayrım yapılarak mesleki eğitim alanındaki bir görevde istihdam edilecek yabancı uyruklu kilit personel için yapılan çalışma izni müracaatlarında, 15 günlük değerlendirme süresine ilişkin hükmün uygulanmayacağı belirtilmiştir. Buna karşılık mesleki eğitim alanı dışındaki bir görevde istihdam edilecek yabancı uyruklu kilit personel için, ilgili mercilerden mesleki yeterlilik konusunda görüş alınmayacağı öngörülmüştür. Bu personellerin Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde öngörülen mesleki yeterlilik istem ve yeterlilik prosedürleri ile lisans istem ve prosedürlerine tabi olmayacağı kararlaştırılmıştır.
3.5. Sektör, Meslek veya İş Temelinde Özel Değerlendirme Kriterleri:
ÇSGB, genel değerlendirme kriterlerinin yanı sıra sektör, meslek ve iş temelinde değerlendirilecek özel kriterler öngörmüştür. Bu değerlendirme kriterleri şartlarına uyan bir durum olması durumunda genel kriterlerden önce özel kriterin uygulanması esastır. Uygulanacak özel bir kriterin olmaması halinde ise genel kriterler uygulanacaktır.3.5.1. Bilişim
Bilişim alanında faaliyet gösteren işyerleri için çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde istihdam ve mali yeterlilik kriterlerinin uygulanmaması esastır. Bu kriter yazılım geliştirme uzmanlığı, veri tabanı uzmanlığı, mobil yazılım uzmanlığı, sistem ağ ve güvenlik uzmanlığı ve kurumsal mimari uzmanlığı gibi uzmanlık gerektiren iş, meslek ve görevler için geçerlidir. Bu iş, meslek ve görevlerden birine sahip bir kişi bilişim alanında faaliyet göstermeyen bir işyerinde çalışacak ise bu kriter en fazla 2 (iki) yabancı için uygulama alanı bulacaktır.3.5.2. Eğitim
Eğitim sektörü söz konusu olduğunda ise öncelikle başvurunun yapılabilmesi için Millî Eğitim Bakanlığından veya Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından ön izin alınması zorunludur. Ön izin alındığı minvalde ise çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde aşağıda yer alan 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanununun 8’inci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları uyarınca değerlendirme kriterleri uygulanmayacaktır: [15](3) Ön izin alan yabancıların çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde, bu Kanunun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi hükmü uygulanmaz.
(4) 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 34’üncü maddesi uyarınca çalışacak yabancı uyruklu öğretim elemanlarına çalışma izni, Yükseköğretim Kurulunun ilgili mevzuata göre vereceği ön izne istinaden Bakanlıkça verilir. Ön izne istinaden çalışacak yabancı öğretim elemanlarının çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde, bu Kanunun 7’nci maddesinin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları ile (f), (g) ve (ğ) bentleri saklı kalmak üzere 9’uncu maddesinin birinci fıkrası uygulanmaz. ‘’
Ayrıca istihdam ve mali yeterlilik kriterleri için: ‘’Taraf olunan uluslararası düzenlemelerin hükümleri saklı kalmak kaydıyla, eğitim kurumlarında ve milletlerarası okullarda, Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliğinin[16] 29’uncu maddesi uyarınca ön izin gerektiren iş veya mesleklerde çalışacak yabancılara ilişkin çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz.’’ kuralı yer almaktadır.
3.5.3. Ev Hizmetleri
Ev hizmetleri hususunda çocuk, engelli ve yaşlı bakımı için kimlerin çalışma iznine başvurabileceği ve değerlendirme kriterleri ayrı ayrı düzenlenmiştir. Ev hizmetlerinde çalışacak olan kişiyle ilgili yurt dışı başvurular hususunda önemli bir kriter öngörülmüştür:‘’Ev hizmetlerinde yurt dışı başvurusuna istinaden düzenlenen çalışma izniyle bir işverene bağlı çalışan yabancılar bakımından, izin başlangıç tarihinden itibaren 6 (altı) ay içerisinde başka bir işverene bağlı çalışmak üzere yurt içinden yapılan çalışma izni başvuruları, mücbir sebepler hariç olmak üzere, olumsuz değerlendirilir.’’ Dayanak bilgi ve belgeler ise aşağıdaki gibidir:
3.5.3.1. Ev hizmetleri sektöründe; yabancıların çocuk, engelli veya yaşlı bakımı ile hasta refakati işlerinde istihdamı esastır.
3.5.3.2. Ev hizmetleri sektöründe;
a) Çocuk bakımı için;
1. Anne ve babanın evli olması halinde çocuğun annesi veya babası,
2. Anne ve babanın boşanmış olması halinde çocuğun velayeti bulunan annesi veya babası,
3. Çocuğu evlat edinen kişi,
4. Çocuğun vesayet altında olması halinde çocuğun vasisi,
5. Koruyucu aile uygulaması kapsamında koruyucu anne veya koruyucu baba statüsü sahibi kişiler,
6. Evlilik birliği dışında doğan çocuğun annesi veya çocuğu resmi olarak tanımış babası,
b) Engelli veya yaşlı bakımı ile hasta refakati için;
1. Engelli, hasta veya yaşlının kendisi,
2. Engelli, hasta veya yaşlının birinci veya ikinci derece yakınları,
3. Engelli, hasta veya yaşlının vesayet altında olması halinde vasisi, çalışma izni başvurusunda bulunabilir.
3.5.3.3. Çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde;
a) Bakımı yapılacak veya refakat edilecek kişinin sağlık durumu ve yaşı,
b) Bakım yapacak veya refakat edecek yabancının eğitimi, mesleki tecrübesi, Türkçe dil bilgisi düzeyi, Türkiye’de ikamet veya çalışma geçmişi, medeni hali ve yaşı,
c) İşin özel niteliğini gösterir diğer hususlar,
ç) İşverenin sosyo-ekonomik durumu ile mal varlığı, aylık sürekli ve düzenli geliri, dikkate alınır.
3.5.3.4. Ev hizmetlerinde bakımı yapılacak veya refakat edilecek kişinin veya bu kişinin bakıma/refakate destek olacak ikinci derece dâhil kan veya kayın hısımı yakınlarının ilgili kurum ve kuruluşlarca belgelendirilmiş olması koşuluyla yeterli düzeyde sürekli ve düzenli gelire sahip olması gerekir. Bakımı yapılacak veya refakat edilecek kişinin ikinci derece dâhil kan veya kayın hısımı bulunmaması halinde bakıma destek olmak isteyen aile bağı bulunan diğer kişilerin, yeterli düzeyde sürekli ve düzenli gelire sahip olduğunu gösterir ilgili kurum ve kuruluşlarca düzenlenmiş belge ve işverene bakıma destek olacağına dair noter onaylı taahhütname ibrazı gerekir.
3.5.3.5. Ev hizmetlerinde yurt dışı başvurusuna istinaden düzenlenen çalışma izniyle 1 (bir) işverene bağlı çalışan yabancılar bakımından, izin başlangıç tarihinden itibaren 6 (altı) ay içerisinde başka bir işverene bağlı çalışmak üzere yurt içinden yapılan çalışma izni başvuruları, mücbir sebepler hariç olmak üzere, olumsuz değerlendirilir.
3.5.4. Havacılık
Yabancı ülkelerin bayrak taşıyıcı havayolu şirketlerinin Türkiye temsilciliklerinde üst düzey yönetici olarak veya uzmanlık gerektiren işlerde çalışacak yabancılar adına yapılan çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmamaktadır. Bu noktada iş tanımı oldukça önem arz etmektedir. İstisnanın uygulanabilmesi için 3 (üç) temel şartın bir arada bulunması gerekir:[17]a) Şirket, yabancı ülkenin bayrak taşıyıcısı olan bir havayolu şirketi olmalı (Örn. Qatar Airways, Lufthansa, Emirates, Aeroflot gibi),
b) Yabancı, şirketin Türkiye temsilciliğinde çalışacak olmalı,
c) Yabancının pozisyonu, ya üst düzey yönetici (ör. genel müdür, direktör), ya da uzmanlık gerektiren bir görev (ör. uçuş emniyet uzmanı, bakım mühendisi, eğitim direktörü vs.) olması gerekmektedir.
3.5.5. İleri Teknoloji Gerektiren Sektörler
Genel Müdürlük tarafından uygun bulunması, aynı nitelikte çalışacak Türk çalışanın olmaması sebebiyle nitelikli iş gücüne ihtiyaç olması ve ülke ekonomisine yüksek katkı yapacağı veya yüksek sayıda istihdam yaratacağı taahhüt edilen nitelikli yatırımlar ile ileri teknoloji gerektiren işlerde çalışma iznine ilişkin genel değerlendirme kriterleri tamamen veya kısmen uygulanmayabilecektir. Ayrıca AR-GE alanı hususunda ÇSGB’nin öngördüğü bir düzenleme bulunmaktadır:‘’5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun[18] ve ilgili mevzuat kapsamında Ar-Ge Merkezi belgesi veya tasarım merkezi belgesi olan şirketlerde Ar-Ge, yenilik ve tasarım personeli olarak çalışacak yabancılar ile 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında teknoloji geliştirme bölgesi bünyesinde çalışacak yabancılar adına yapılan çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının olumlu görüşü aranır. Söz konusu düzenleme, tüm teknokentlerde faaliyet gösteren şirketler için geçerlidir. Başvurular, ÇSGB’nin çalışma izni başvuru sistemi üzerinden standart bir şekilde gerçekleştirilmektedir ve değerlendirme sürecinin 30 ila 45 gün içerisinde sonuçlanması beklenmektedir. Bu süreçte Bakanlıklar arası koordinasyon içinde bir değerlendirme yapılmakta olup, başvuru sonrasında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından olumlu görüş verilmektedir. Söz konusu görüşün alınması için ayrıca bir prosedür öngörülmemektedir. Bu fıkra kapsamında yapılan çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz.
3.5.6. Kamu Projeleri
Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde hüküm bulunan hallerde veya bu kapsamda Türkiye’de uygulanan projelerde çalışacak yabancılar için Kamu kurum ve kuruluşlarınca sözleşme veya ihale usulleriyle mal ve hizmet alımı işlerinde ve/veya bu kapsamda faaliyette bulunacak firmaların tüm alt yüklenicileri olarak sözleşme yaptığı firmalarda çalıştırılacak yabancılar adına yapılan çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmayacaktır.3.5.7. Sağlık Sektörü
Sağlık kurumlarında mesleki yeterlilik gerektiren meslek ve görevlerde çalışacak olan yabancılar için eğitim sektöründe olduğu gibi ön izin alınması şarttır. Ön izinin Sağlık Bakanlığından alınması gerekecektir. Ön izin alınması halinde mali yeterlilik ve istihdam kriteri uygulama alanı bulmayacaktır. Sağlık turizmi şirketleri de Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin Ön izin başlıklı 20. maddesi uyarınca bu kapsamda değerlendirilebilir.3.5.8. Turizm Sektörü
Turizm sektörü söz konusu olduğunda uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde Kültür ve Turizm Bakanlığından belgeli turizm işletmeleri, bu işletmelerle aynı adreste faaliyet gösteren restoranların, bu işletmelerle aralarında sözleşme olan animasyon organizasyon firmalarının, hamam/sauna vb. komplekslerinin, seyahat acentesi işletme belgesi sahibi olan hamam/saunalar ve resmi makamlardan izin almış olan termal otellerde çalışacak olan yabancılar açısından çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde, en az 10 Türk vatandaşı çalıştırılması halinde istihdam kriteri uygulanmayacaktır. Masör, masöz, SPA terapisti ve benzeri uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde çalışacak yabancılar adına yapılan çalışma izni başvurularında, yabancının çalışacağı işyerinin;a) Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm işletmesi belgesi sahibi olup masaj salonu bulunduğunu kanıtlayan turizm işletmesi veya resmi makamlardan alınmış faaliyet izni bulunan termal otel,
b) Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm işletmesi belgesi sahibi işletme bünyesinde ve işletme ile aynı adreste sözleşme ile faaliyet gösteren masaj salonu,
c) Seyahat acenta belgesi sahibi işletmeyle anlaşmalı hamam ve sauna tesisi,
ç) En az yirmi Türk vatandaşı çalıştıran resmi makamlardan izinli spor merkezi, olması gerekir. Bu fıkranın (a), (b), (c) ve (ç) bentleri dışındaki diğer işyerlerinde masör, masöz, SPA terapisti ve benzeri uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde çalışacak yabancılar adına yapılan çalışma izni başvuruları olumsuz değerlendirilir.
3.5.9. Küçük işletmeler için:
‘’Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm işletmesi belgesi sahibi turizm işletmeleri bünyesinde sözleşme ile faaliyet gösteren işletmelerde (kuaför, kuyumcu, deri, halı, tekstil satışı vb. küçük işletmeler) çalışacak yabancılar adına yapılan çalışma izni başvurularının, değerlendirilmesinde bu kapsamda yer alan en fazla 2 (iki) yabancı için istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz.’’ düzenlemesi öngörülmüştür.Kültür ve turizm Bakanlığından belgesi olan seyahat acentelerinden Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş olan aracı kuruluşlar için yurt içinden yapılacak olan başvurularının değerlendirilmesinde bu kapsamda yer alan en fazla 5 (beş) yabancı için istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz.
4. 15 Ekim 2024 İtibariyle Mevzuatta Meydana Gelen Önemli Değişiklikler ve Çalışma İzni Muafiyeti 2/2/2022 tarihli ve 31738 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin 48 inci maddesi çalışma izninden muaf olan yabancılar ile ilgili bir düzenleme içermektedir. Çalışma izni muafiyeti Türkiye’de çalışma izni ve ikamet izni olmadan çalışmak anlamına geldiğinden, muafiyet şartlarında yapılan değişiklikler yabancılar açısından büyük önem taşımaktadır.
Yönetmeliğin 48’inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi ekonomik, sosyo-kültürel ve teknolojik alanlar ile eğitim konularında Türkiye’ye katkı sağlayabilecek olan kamu kurum ve kuruluşları tarafından bildirilmiş yabancılar için muafiyet süreleri öngörmektedir. Bu muafiyet süresi değişiklikten önce 6 (altı) ay olarak öngörülmüş olsa da değişiklik sonrası 3 (üç) yıla kadar uzatılmıştır. [19] Bu durumun oldukça avantajlı bir gelişme olduğu kanaatindeyiz. Aynı maddenin (k) bendinden ise ‘’spor meşruhatlı vize ile’’ ifadesi kaldırılmıştır. Bu madde değişikliklerinin yanı sıra (ş) ve (t) bentleri oluşturularak, muafiyetin kapsamı genişletilmiştir:[20]
Aynı maddenin (ş) bendine göre; 6458 sayılı Kanunun 46’ncı ve 91’inci maddeleri kapsamındakilerden İçişleri Bakanlığınca sistem üzerinden bildirilenlere, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde muafiyet sağlanacağına ilişkin bir yenilik göze çarpmaktadır. (ş) bendin yönlendirdiği kanunun ilgili maddeleri uyarınca; “İnsani ikamet izninden” ve “geçici koruma maddesinden” istifade edebilen kimseler de muafiyet kapsamına dahil edilmiştir.15 (t) bendi uyarınca ise; Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının uygun görüşü olması kaydıyla, daimî basın kartı kapsamında gelen yabancı basın mensupları görevleri süresince muafiyet kapsamına dahil edilmiştir.
Yapılan başka bir değişiklik ise Yönetmelik’in 49. Maddesinin 3. fıkrası uyarınca yurt içinden yapılacak olan çalışma izni muafiyeti başvurusu için öngörülmüştür. Maddenin eski haline göre yabancıların Türkiye’ye giriş tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde çalışma izni muafiyeti başvurularını yapmaları gerekmekteyken, madde değişikliğiyle otuz günlük süre esnetilmiş; yabancıların Türkiye’de yasal olarak bulundukları süreler içerisinde muafiyet başvurusunu yapabilmelerine imkân tanınmıştır. Yönetmeliğin 48. Maddesi uyarınca muafiyet başvurularına ilişkin süre kapsamında birtakım sınırlamalar getirilmiştir. Buna göre, ilgili maddenin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri kapsamında çalışma izni muafiyeti verilen yabancılar için çalışma izni muafiyetinin düzenlendiği tarihten itibaren 6 (altı) aylık, diğer çalışma izni muafiyetlerinde ise 12 aylık süre geçmedikçe aynı muafiyet kapsamında yeni başvuru yapılamayacağı; (ı) bendi kapsamında çalışma izni muafiyeti verilen yabancılar için takvim yılının esas alınacağı belirlenmiştir.
48’inci maddenin birinci fıkrasının (ş) bendi kapsamındakiler, yönetmeliğin 49’uncu, 50’nci ve 51’inci maddelerinden istisna tutulmuş ve bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilecekleri öngörülmüştür. Yine bu kapsamdaki yabancılar için sadece çalışma izni muafiyet bilgi formu düzenleneceği hükme alınmıştır. Bu değişiklikler 15.10.2024 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
SONUÇ
Yabancı için yapılacak olan çalışma izni başvurusu hem yurt içinden hem de yurt dışından yapılabilmektedir. Çalışma izni başvurusu yapıldıktan sonra bu başvuruyu yapan işverenin ve yabancı kişinin genel değerlendirme kriterlerine uyması gerekmektedir. 01.10.2024 tarihi itibariyle genel değerlendirme kriterleri ile sektör, meslek ve iş temelindeki özel kriterler güncellenmiştir. Çalışma izni değerlendirme kriterlerine getirilen istisnai haller ile en az 3 (üç) yıl kesintisiz ikamet iznine sahip olanlara getirilen istisnalar, asgari maaşla yabancıların çalışma izni başvurusuna izin verilmesi ve sağlık turizmi sektöründe faaliyet gösteren küçük işletmelere getirilen muafiyetler, çalışma izni başvuru sürecini objektif anlamda kolaylaştırmıştır. Mali yeterlilik kriterlerine getirilen artırışlar enflasyon yaşayan ülkemizde zaruri bir düzenleme olarak ön plana çıksa da yeni mali yeterlilik kriterlerinin 01.01.2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesi, 2024 yılında yapılacak olan başvuruları etkilememiştir.KAYNAKÇA
1. Genel değerlendirme kriterleri, 28.07.2025 tarihinde
https://www.csgb.gov.tr/uigm/calisma-izni/calisma-izni-degerlendirme-kriterleri/ adresinden erişildi.
2. İzin değerlendirme kriterleri, 28.07.2025 tarihinde
https://yabancicalismanizni.com/izin-degerlendirme-kriterleri/ adresinden erişildi.
3. Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği, 28.07.2025 tarihinde
https://ookgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_02/25111828_ozel_ogretim_kurumlari_yonetmeligi_19022020.pdf adresinden erişildi.
4. 13/08/2016 tarihli ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu
5. 2/2/2022 tarihli ve 31738 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği
6. 28/02/2008 tarihli ve 5746 sayılı Araştırma Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun
7. 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu
8. 29/08/2003 Tarihli ve 25214 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelik
Bu makale ile ilgili sorularınız için katkıda bulunan kişilerle veya info@npartners.com.tr adresiyle iletişime geçebilirsiniz.
